Zuilengang

=**Hoe gebruikte Borromini optisch bedrog in zijn zuilengang?** =

= =

De San Carlo Alle Quatro Fontane ofwel San Carlino is een kerk uit de barok¹ en is gebouwd tussen 1634 en 1677. De San Alle Quatro Fontane kreeg haar naam doordat ze op het kruispunt van de Via del Quirinale en de Via delle Quattro Fontane werd gebouwd. De vier fonteinen zijn er in opdracht van paus Sixtus V gemaakt.

De kerk is een van de bouwkundige hoogtepunten van Francesco Borromini. Borromini kreeg de opdracht om een kerk en een klooster te ontwerpen. Door de kleine omvang van de kerk was Borromini genoodzaakt om een andere techniek toe te passen om zo de kerk groter doen te lijken. De kloostergang is een bekend voorbeeld hiervan. Hij gebruikte voor dit ontwerp een traditioneel rechthoekige plattegrond gekoppeld met Dorische zuilen.

De zuilengang of ook wel kruisgang genaamd, heeft een unieke oplossing voor de binnenhoeken (de ruimte lijkt kleiner doordat er veel hoeken binnen het gebouw zijn). Traditionele architecten volgden de klassieke geometrische ontwerpen, maar het ontwerp van Borromini ontkende net dat deze hoeken er waren. De opstelling van het geheel, de Dorische zuilen, de witte muren, de opening in het dak voor regenopvang doet denken aan het impluvium van een Romeins huis.

De gang zelf lijkt meer dan 30m lang met op het einde een groot marmeren beeld. In werkelijkheid is de gang slechts 9m lang en het marmeren beeld is maar 80 cm groot. Het optische bedrog is bijna niet merkbaar. Als je de plannen zou bekijken, zie je welke trucjes Borromini toepast. //Vb//: de vloer loopt af en het plafond loopt naar beneden, de zuilen worden naar het einde toe dichter bij elkaar geplaatst. Ze worden ook kleiner en smaller. Door de verschillende invallen van het licht, soms veel licht, dan weer donker, krijg je een clair-obscur effect (dramatisch effect waarmee driedimensionale beelden worden geaccentueerd). En zo lijkt de gang véél groter dan hij werkelijk is.

Je ziet ook alle perspectieflijnen naar éénzelfde punt leiden. In de verte zien je ogen alle lijnen samenkomen, waardoor de gang immens lang lijkt. Als je ogen nu zouden zien, wat ze in het ‘echt’ zien, kom je zelf tot de conclusie dat de zuilengang korter is dan je op het eerste moment dacht. Maar dat is nu net het principe van optisch bedrog. Je ogen zien eigelijk iets wat ze helemaal niet zien. Jijzelf denkt dat je in een hele lange gang kijkt en daardoor zeggen je ogen dit ook. Het denken beïnvloedt dus het zien!

Maar waarom was deze kerk, met in het bijzonder deze gang, nu zo anders dan andere in die tijd? Volgens tijdgenoten van Borromini voldeed zijn architectuur niet aan de regels van de klassieke bouwkunst. Pas in de 19de eeuw werd zijn werk gewaardeerd en werden er voorbeelden gegeven waarom zijn werken wel voldeden aan de normen. Zo past hij bijvoorbeeld de klassieke orden toe. Hij gebruikte kolossale zuilen, die zijn werk op een Romeins huis deden lijken. Ook zijn gebruik van vertekening van het perspectief en het dramatische lichteffect is zeker niet ongewoon voor in de barokperiode. Wat Borromini net onderscheidde van de rest, was dat hij de grenzen van de klassieke bouwkunst durfde op te zoeken en deze op zijn manier met elkaar verbond. Zijn werk werd later dan ook gebruikt als inspiratiebron voor vele anderen.

(1) De barok is een stijlperiode die van de 17de tot de eerste helft van de 18de eeuw erg populair was in Europa. Typische kenmerken van de barok in de architectuur zijn: asymetrie, veel versieringen, rijk materiaalgebruik, ingewikkelde patronen, het gebruik van convex en concaaf,…

= =